W II wieku n.e. – za panowania Hadriana – legiony rzymskie podbiły Brytanię. Wówczas wybito pierwsze monety z wizerunkiem prowincji. Przedstawiono ją jako siedzącą kobietę trzymającą włócznię z opartą o lewy bok tarczą.
Personifikacja Brytanii po restauracji Stuartów
Do tego wizerunku powrócił Karol II Stuart wskrzeszając królestwo po republikańskich rządach Oliwiera Cromwella. Po raz pierwszy w czasach nowożytnych personifikacja Brytanii pojawia się dopiero na monetach obiegowych w 1672 roku.
Od panowania Karola II (1660-1685) do końca panowania Wilhelma III (1694-1702) personifikacja Brytanii umieszczano na rewersach miedzianych monet o nominałach ¼ i ½ pensa. Za Jakuba II (1685-1688) monety te bito w cynie. W tym czasie na rewersach znajdziemy siedzącą kobiecą postać nawiązującą do przedstawień z okresu Cesarstwa Rzymskiego. Nowością było jednak umieszczenie w prawej ręce gałązki oliwnej. Miejsce tarczy zastąpił natomiast rokokowy kartusz z owalem tarczy wewnątrz. Na nim znajduje się flaga Wielkiej Brytanii – Union Jack.
XVIII wiek
Za panowania Anny Stuart (1702-1714) przedstawienie Brytanii staje się zgrabniejsze. Ogólny schemat pozostaje jednak niezmienny. Wizerunek ten utrzymał się do początków panowania Jerzego III (1760-1820). Jeszcze w latach 70. XVIII wieku na monetach tego władcy znajdziemy Brytanię w stylistyce z początku stulecia. Zmiany mennicze następują pod koniec lat 90. XVIII wieku. Wówczas obok bitych do tej pory nominałów ¼ i ½ pensa pojawia się miedziany pens upodobniony wyglądem do niższych nominałów. Za panowania poprzednich władców jednopensówka była drobną monetą srebrną ważącą około 0,5 g z ukoronowaną rzymską jedynką na rewersie.
Brytania z trójzębem
Druga połowa XVIII wieku to w mennictwie europejskim czas udoskonalenia produkcji. Monety stają się przede wszystkim dokładniejsze i bardziej estetyczne. W przypadku miedzianych monet brytyjskich następuje również zmiana w wyglądzie rewersu. Trzymana przez kobietę włócznia zostaje zastąpiona w 1797 roku trójzębem symbolizującym brytyjskie panowanie na morzach. Co więcej, pojawiają się też stylizowane fale oraz mały żaglowiec.
Począwszy od Panowania Jerzego IV (1820-1830) Brytania zaczyna być przedstawiana z prawego profilu. W 1825 roku na jej głowie pojawia się hełm, który tradycyjnie nosiła grecka bogini wojny – Atena. Na farthingach (¼ pensa) Jerzego IV bitych pomiędzy 1821 a 1826 rokiem w prawej wspartej o tarczę ręce znajduje się gałązka oliwna. Dodatkowo u stóp kobiety można dostrzec głowę leżącego lwa. Z monet znika okręt.
Fascynują historia złotych monet obiegowych. Przeczytaj artykuł „Drugie narodziny suwerena”.
Skorygowany w drugiej połowie lat 20. wizerunek Brytanii był używany za panowania Wilhelma IV (1830-1837) oraz przez znaczną część panowania królowej Wiktorii (1837-1901). Zmiany w wyglądzie personifikacji przynosi rok 1860 gdy na stylizowanym morzu pojawia się latarnia morska oraz żaglowiec. Znikają one w 1895 roku razem ze zmianą portretu królowej.
XX wiek – odświeżenie wizerunku
Taki wizerunek Brytanii przetrwał do końca panowania Jerzego V (1910-1936). Po jego śmierci mennica przygotowała nowe wizerunki wszystkich monet obiegowych. Zmianie uległ nie tylko umieszczony na awersie portret króla lecz również przedstawienia z rewersów. W związku z krótkim panowaniem Edwarda VIII (20.01 do 11.12.1936) przygotowane monety skończyły swój żywot w postaci monet próbnych. Po wstąpieniu na tron Jerzego VI (1936-1952) weszły jednak do obiegu z innym awersem. Personifikacja Brytanii została wówczas na nominale 1 pens. Poza morzem towarzyszyła jej latarnia morska. Wzory ikonograficzne rewersów wprowadzone w 1936 roku przetrwały do 1970 roku.
Zobacz także wpis „Krugerrand. Jasna i ciemna strona złotych i srebrnych monet bulionowych”.
Personifikacja Brytanii na siedmiokątnej monecie
Za panowania Elżbiety II (1952-2022) – 15 lutego 1971 roku – nastąpiła rewolucyjna zmiana w brytyjskim systemie menniczym, który jako ostatni w Europie opierał się jeszcze na rzymskim systemie monetarnym, gdzie 1 funt dzielił się na 20 szylingów, a 1 szyling na 12 pensów. Wówczas wprowadzono również dwustopniowy podział waluty. Od tego czasu funt dzieli się na 100 pensów. Reforma ta wpłynęła na wygląd monet. W wyniku tych zmian personifikacja Brytanii umieszczona została na siedmiokątnej monecie o nominale 50 nowych pensów. W 1982 roku z monet brytyjskich zniknęło określenie „new”. Monety z tym wizerunkiem były bite do 2009 roku. Dodatkowym elementem, który pojawił się w przedstawieniu jest głowa i przednie łapy leżącego lwa.
Pod koniec lat 90. XX wieku personifikacja Brytanii zagościła na brytyjskich srebrnych monetach uncyjnych oraz ich frakcjach. Przez ten czas pojawiło się kilka wariantów tej monety, która bez wątpienia stała się jedną z najpopularniejszych monet inwestycyjnych na świecie.
dr Marcin Markowski
