Polskie Pieśni Narodowe, medal z kolekcji

Niezwykle istotne jest przekazywanie wartości patriotycznych kolejnym pokoleniom. Kluczową rolę bez wątpienia odgrywa nasza pamięć – świadomość wspólnej historii. Jednym z jej najstarszych nośników są polskie pieśni narodowe. W czasach triumfu napawały dumą i jednoczyły, a podczas wojny dodawały nadziei i pomagały przetrwać. Dzisiejszy artykuł opowiada o wybranych utworach patriotycznych.

“Bogurodzica”

Średniowieczna pieśń religijna, jeden z najstarszych i najpiękniejszych polskich tekstów poetyckich zachowany wraz z melodią. Określany był jako „carmen patrium” czyli hymn, pieśń ojczyźniana. Jej datowanie oscyluje między XII a XIV wiekiem.

Początkowo pieśń miała dwie zwrotki, po kolejnych modyfikacjach zyskała ich ponad dwadzieścia. Niekiedy archaizmy zastępowano językiem zrozumiałym dla kolejnych pokoleń. Pierwsze słowa utworu były zawołaniem do Matki Bożej i prośbą o wstawiennictwo u Syna. Melodia zawiera elementy przypominające chorał gregoriański. Twórca „Bogurodzicy” pozostał anonimowy.

Jan Długosz zawarł w swej kronice poruszające świadectwo, związane z „Bogurodzicą” i jej odśpiewaniem tuż przed bitwą grunwaldzką 15 lipca 1410 roku. Gdy odtrąbiono hasło do walki rycerstwo zaintonowało pieśń, po czy z kopiami, mieczami i toporami ruszyło w bój.

„Gaude Mater Polonia”

Obok „Bogurodzicy” jeden z najpiękniejszych polskich, średniowiecznych śpiewów chorałowych. Powstał z okazji kanonizacji św. Stanisława, biskupa i męczennika. Według kronikarza Galla Anonima hierarcha krytykował postępowanie władcy i w efekcie został skazany na obcięcie nóg i rąk. Ponieważ nikt ze sług nie chciał się tego podjąć, zbrodni dokonał król Bolesław Śmiały.

Słowa pieśni są odniesieniem do konfliktu biskupa Stanisława z królem. Według autora święty i sprawiedliwy męczennik nie ustąpił przed gniewem władcy, stał się żołnierzem chrystusowym. Po jego śmierci poćwiartowane członki biskupa miały na powrót zespolić się w jedną całość. Wierni, którzy zwracali się do Boga za wstawiennictwem biskupa mieli szybko otrzymywać potrzebne łaski i zdrowie. Zmarli nagłą śmiercią powracali do świata żywych.

Autorstwo pieśni przypisuje się Wincentemu z Kielczy, nie ma jednak pewności, kto skomponował melodię do „Gaude Mater Polonia”. Być może stworzył ją autor słów. W czasów ostatnich Piastów „Gaude Mater Polonia” uznawano za hymn państwowy. Wykonywano ją podczas oficjalnych uroczystości i po zwycięskich bitwach.

„Rota”

Maria Konopnicka napisała pieśń w 1908 roku jako wyrazu solidarności z Polakami z zaboru pruskiego w czasie największego ucisku germanizacyjnego. W roku 1910 Feliks Nowowiejski – kompozytor i organista napisał muzykę do słów wiersza Konopnickiej. „Rotę” po raz pierwszy wykonano w styczniu 1910 roku w krakowskim Polskim Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół”. Oficjalne prawykonanie zaplanowano na uroczystości grunwaldzkie, na które pod Wawel przybyło blisko sto tysięcy osób z trzech zaborów.

Utwór szczególnie chętnie wykonywano podczas powstań w Wielkopolsce i na Śląsku. Po odzyskaniu niepodległości rozważano możliwość ustanowienia pieśni hymnem narodowym. Ostatecznie pomysł upadł. Obawiano się, że zwrot „nie będzie Niemiec pluł nam w twarz” stanie się przyczyną wielu kryzysów dyplomatycznych.

„Boże, coś Polskę”

To przykład pieśni narodowej, która przeszła burzliwą ewolucję. Pierwotnie sławiła władzę cara, a w miarę wypadków politycznych i poprzez liczne modyfikacje stała się wyrazem oporu. Polacy śpiewali ją w różnych okresach ucisku, podczas zaborów, w czasie II wojny i po 1945 roku jako wyraz protestu przeciwko władzy komunistycznej.

W rok po utworzeniu Królestwa Polskiego (1816) wielki książę Konstanty zamówił utwór, który miał być wyrazem hołdu dla cara i jednocześnie hymnem państwowym. Słowa ułożył Alojzy Feliński, poeta i tłumacz, adiutant Tadeusza Kościuszki podczas insurekcji w 1794 roku. Utwór był typowym panegirykiem sławiącym władcę. Określano go mianem „anioła pokoju”, który pod jednym berłem połączył dwa braterskie narody. Refren stanowił zawołanie skierowane w stronę Boga: „Przed Twe ołtarze zanosim błaganie, naszego króla zachowaj nam Panie!”. Muzykę skomponował Jan Nepomucen Kaszewski – pisarz i żołnierz legionów Dąbrowskiego.

Obietnice cara okazały się iluzją, w związku z tym wzrastał sprzeciw polskiego społeczeństwa. Jego wyrazem była przeróbka oficjalnego hymnu. Zachowano część pierwotnego utworu Felińskiego, do którego dodano strofy ułożone przez Antoniego Góreckiego, poetę i powstańca listopadowego w „Hymnie do Boga o zachowanie wolności”. Jako refren zaczęto śpiewać: „Przed Twe ołtarze zanosim błaganie, naszą ojczyznę pobłogosław Panie”, a po upadku powstania listopadowego: „Ojczyznę, wolność racz nam wrócić, Panie”. Stopniowe zmiany objęły nie tylko słowa, ale i melodię. O ile do ok. 1860 roku wykonywano pieśń z muzyką J. N. Kaszewskiego to potem wielką popularność zyskała wersja śpiewana na melodię pieśni kościelnej „Bądź pozdrowiona Panienko Maryja”.

„My, Pierwsza Brygada”

To niewątpliwie jedna z najbardziej rozpoznawalnych polskich piosenek wojskowych. Pieśń I Brygady Legionów Polskich była ulubionym utworem marszałka Józefa Piłsudskiego, który często intonował ją podczas spotkań z legionistami.

Historia „Pierwszej Brygady” rozpoczęła się ok. 1905 roku. Andrzej BrzuchalSikorski, kapelmistrz Kieleckiej Straży Ogniowej skomponował wówczas „Marsza Kieleckiego nr 10”. Kiedy wraz z orkiestrą wstąpił w 1914 roku w szeregi oddziałów Piłsudskiego, melodię upodobali sobie legioniści. W 1917 roku Andrzej Hałaciński  – żołnierz, poeta i dyplomata oraz Tadeusz Biernacki – osiemnastoletni wówczas legionista, napisali słowa „Pierwszej Brygady” jadąc do obozu internowania w Szczypiornie (obecnie dzielnica Kalisza). 

W okresie międzywojennym pieśń uznawano za hymn Wojska Polskiego.  Grywały ją orkiestry wszystkich pułków piechoty (nie tylko wywodzących się z Legionów). O jej popularności świadczy fakt, że w 1927 roku pretendowała do roli hymnu narodowego. Minister Wyznań i Oświecenia Publicznego podał tekst utworu obowiązujący we wszystkich szkołach. W czasach powojennych jej wykonywanie było zakazane. Na podstawie decyzji Ministra Obrony Narodowej z 2007 roku, stała się pieśnią reprezentacyjną Polskich Sił Zbrojnych. 

Zestaw „Polskie Pieśni Narodowe”

Skarbnica Narodowa oferuje zestaw srebrnych medali „Polskie Pieśni Narodowe”. W zestawie znajdują się numizmaty upamiętniające pieśni: „Bogurodzica”, „Mazurek Dabrowskiego” i „Rota”. Medale zostały zaprojektowane  przez medalierkę i rzeźbiarkę Monikę Molendę, która współpracuje z kilkoma europejskimi mennicami. Jej prace pokazywane były na kilkudziesięciu wystawach w Europie i Stanach Zjednoczonych. Artystka zdobyła między innymi Grand Prix w międzynarodowym konkursie  na medal „Budapest 1956” i reprezentowała Polskę na VII Medalierskich Spotkaniach Wyszehradzkich. Link do strony kolekcji

 

Polskie Pieśni Narodowe, kolekcja Skarbnicy Narodowej
Kolekcja „Polskie Pieśni Narodowe” Skarbnicy Narodowej

Przeczytaj również

W roku 1847 w Bochni koło Krakowa dokonano niesamowitego odkrycia. Znaleziono złotą monetę, którą po wnikliwej analizie uznano za floren z czasów Władysława Łokietka, określany mianem „aureus polonus”. Cały artykuł